Thời gian mang thai có vai trò vô cùng quan trọng đối với cả mẹ và bé. Bé sinh ra khỏe mạnh và mẹ bé đủ sức vượt cạn hay không phụ thuộc rất nhiều vào giai đoạn này.
Chế độ dinh dưỡng riêng cho 3 tháng đầu mang thai
Trong 3 tháng đầu thai kỳ, bà bầu chỉ cần duy trì mức năng lượng bình thường do lúc này bé chưa hấp thu được nhiều năng lượng. Hãy chia nhỏ khẩu phần ăn trong ngày thành nhiều bữa (5 -6 bữa) để tránh hiện tượng nôn và buồn nôn do ốm nghén.
Bà bầu giai đoạn này hạn chế những sở thích ăn uống nếu những thực phẩm đưa vào cơ thể không tốt cho bé hoặc cho chính mẹ, vì ăn vào ngon miệng một người mà tới hai người “khổ”. Có trường hợp mẹ không muốn ăn nhưng cũng phải cố ăn để cho bé yêu trong bụng có đầy đủ dưỡng chất. Đôi khi các bà mẹ cũng biết những gì là tốt, cần cho con nhưng vì ốm nghén hay “nuông chiều” bản thân trong giai đoạn mang thai vất vả nên chỉ ăn những gì mình thích.
3 tháng đầu thai kỳ thường là giai đoạn khá khó khăn với những phụ nữ lần đầu
mang thai vì có thể bị ốm nghén, ăn không được, ói… Trong khi đó dinh dưỡng hấp thụ vào cơ thể bé chưa nhiều. Trong giai đoạn này, khi ăn uống mẹ chỉ cần duy trì mức năng lượng bình thường. Chia nhỏ khẩu phần ăn và chia ra làm nhiều bữa để việc tiếp thu thức ăn vào cơ thể tốt hơn.
Thường trong 3 tháng đầu tiên bà bầu tăng 0,9 kg tới 2,3 kg. Đây là giai đoạn cơ thể mẹ sẽ có những biến đổi sinh lý để thích nghi, đồng thời là thời gian quan trọng cho sự phát triển não bộ và hệ thần kinh của bé. Vì vậy dù mẹ kém ăn nhưng cũng phải chú ý tăng thêm lượng chất đạm, nhất là những protein chất lượng cao dễ tiêu hóa, dễ hấp thu như: trứng, sữa các loại, các loại thịt gia cầm, cá và đậu…
Thai phụ cần lưu ý ăn đủ bữa trong ngày: 3 bữa chính + 3 bữa phụ.
Phụ nữ có thai cần hạn chế những thói quen ăn uống không tốt. Ví dụ thói quen ăn mặn vì phụ nữ có thai ăn nhiều muối sữ dẫn đến huyết áp cao và phù, ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe mẹ và con.
Phụ nữ
mang thai không nên ăn hoặc hạn chế sử dụng các loại cá có nguy cơ chứa thủy ngân cao (cá thu, cá mập, cá kiếm). Thủy ngân nhiễm trong cá nếu tích lũy quá nhiều có thể gây tổn thương đến não của thai nhi.
Bà bầu cũng không nên sử dụng những thực phẩm đã được xác nhận là gây nguy hiểm cho thai nhi như một số loại củ, quả mọc mầm (như khoai tây) vì chứa nhiều chất độc, gây ảnh hưởng đến thai nhi. Các sản phẩm sữa, bơ, phomat chưa qua tiệt trùng; cá, thịt, trứng còn tái; thức ăn ôi thiu, mốc, có mùi lạ cũng không được sử dụng vì chúng chứa nhiều vi khuẩn và mầm bệnh gây tác động xấu đến sức khỏe của mẹ và con.
Phụ nữ có thai không nên uống rượu và dồ uống có cồn. Cồn trong rượu sẽ vào cơ thể mẹ và qua nhau thai xâm nhập vào bào thai, trực tiếp gây hại cho thai nhi, có thể làm cho bé phát triển chậm hoặc có bộ phận bị dị dạng.
Dinh dưỡng sau 3 tháng đầu tiên
Sau khi kết thúc thời kỳ ốm nghén người mẹ mới hết buồn nôn, ăn ngon miệng, thèm ăn vặt. Đây là giai đoạn mẹ dễ dàng tăng tốc để đáp ứng nhu cầu dinh duong cho ba bau cao hơn. Vì thế cơ thể mẹ cần thêm năng lượng, song không phải chỉ ăn nhiều hơn về số lượng, mà nên chú trọng những chất dinh dưỡng cần thiết như:
 |
| Ngoài bổ sung từ viên sắt, hãy bổ sung thêm lượng sắt từ nguồn thực phẩm |
Chất đạm (protein): Có nhiều trong thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu đỗ… giúp phát triển các tế bào mô của thai (bao gồm cả tế bào não), giúp cho tuyến vú và mô tử cung của mẹ phát triển suốt thai kỳ, đồng thời tăng thể tích tuần hoàn của mẹ. Thai phụ cần bổ sung thêm 10-18g protein mỗi ngày (tương đương 50-100 gr thịt cá tùy loại, 100-180 gr đậu hũ, hay 1-2 ly sữa mỗi ngày).
Chất sắt: Có nhiều trong thịt, gan, tim, cật, rau xanh và các loại hạt… giúp tăng thể tích máu và phòng ngừa thiếu máu. Nếu thai phụ thiếu máu sẽ làm giảm lực co bóp của tử cung khi chuyển dạ, giảm lượng sắt dự trữ của em bé trong 6 tháng đầu đời. Vì thế thai phụ cần bổ sung thêm ít nhất 15gr sắt mỗi ngày.
Canxi: Có nhiều trong sữa, trứng, tôm, cua, cá, rau xanh, đậu đỗ… giúp hoạt động hệ thần kinh và đông máu bình thường cho mẹ, hình thành hệ xương và răng vững chắc cho bé. Nếu thiếu canxi mẹ dễ bị vọp bẻ, đau nhức xương, bé có thể bị còi xương ngay trong bụng mẹ.
Acid folic (vitamin B9): Giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh cho trẻ, tật nứt đốt sống trong bào thai. Vitamin này có trong các loại rau màu xanh thẫm như rau muống, cải xanh, súp lơ xanh, cải bó xôi, ngũ cốc hoặc một số loại hạt như vừng, lạc… Ngoài ra acid folic còn có trong thịt gia cầm và nội tạng động vật như gan, tim…
Vitamin D: Có trong trứng, sữa và ánh nắng mặt trời. Ngay từ trong bào thai, bé cần phát triển hệ xương và hình thành mầm răng sữa, vì vậy ngoài việc bổ sung thực phẩm nhiều canxi, người mẹ phải kết hợp phơi nắng để tăng cường vitamin D giúp hấp thu canxi tối ưu. Thai phụ cần phơi nắng khoảng 15 phút mỗi ngày (tránh ánh nắng quá gay gắt), nên để ánh nắng chiếu trực tiếp vào cơ thể, không nên đeo găng tay, đi vớ và cũng không nên phơi nắng sau cửa kính.
Vitamin C: Giúp hỗ trợ phát triển xương sụn, cơ và mạch máu cho bào thai, tạo bánh nhau bền chắc. Nó cũng là một chất chống oxy hóa giúp người mẹ tăng cường sức đề kháng. Vitamin C có trong các loại rau xanh, trái cây…
Các thực phẩm có lợi, có hại theo quan niệm truyền thống – nên hay không nên?
Theo kinh nghiệm dân gian, nhiều phụ nữ
mang thai trong thời kỳ thai nghén quan niệm phải ăn một số thực phẩm có lợi cho thai nghén (trứng ngỗng, cá chép, nước dừa…) hoặc không được ăn một số thực phẩm có hại cho thai nghén (rau ngót, măng, ốc…). Về bản chất, các thực phẩm đều có giá trị dinh dưỡng nhất định, nếu ăn ở mức điều độ thì đều có lợi cho cơ thể.
 |
| Trứng ngỗng thực ra dinh dưỡng không hơn trứng gà |
Ăn 7 trứng ngỗng sẽ sinh con trai, ăn 9 trứng ngỗng sinh con gái, muốn con thông minh, mẹ nên ăn nhiều trứng ngỗng….là những kinh nghiệm mà các bà bầu vẫn hay mách nhau. Nhưng thực ra trứng ngỗng chỉ hiếm chứ không quý và còn kém trứng gà về mặt giá trị dinh dưỡng. Trứng ngỗng tuy giàu protein hơn trứng gà một chút (trứng ngỗng 13,5%, trứng gà 12,5%) nhưng đổi lại lượng lipit cao hơn (trứng ngỗng 13,2%, trứng gà 11,6%). Hàm lượng các vitamin của trứng ngỗng cũng thua trứng gà. Đặc biệt vitamin A, rất cần cho phụ nữ mang thai, ở trứng ngỗng chỉ bằng một nửa so với trứng gà.
Cá chép là một trong những loài có chất lượng thịt ngon, ăn ngọt, vị thơm. Đặc biệt, với chị em phụ nữ, món ăn từ cá chép sẽ rất bổ máu, ăn nhiều giúp mặt hồng hào, tuần hoàn tốt. Phụ nữ đang mang thai, ăn cá chép sẽ có tác dụng an thai. Trong cá chép chứa nhiều thành phần bổ dưỡng như prortein, mỡ, vitamin A, B1, B2, phốt pho, canxi, sắt… có tác dụng bổ máu và giúp não bộ phát triển khỏe khắn rất tốt cho bà mẹ đang mang thai. Đối với những bà mẹ mang thai hay mất ngủ, mệt mỏi thì dùng món ăn chế biến từ cá chép thường xuyên sẽ có tác dụng bồi bổ, phục hồi cơ thể. Theo y học cổ truyền, cá chép có vị ngọt, tính bình, chứa nhiều đạm và vitamin….có tác dụng an thai, chữa phù thũng khi mang thai. Một số bà mẹ
mang thai cho rằng uống nước dừa nhiều sẽ đẻ con da trắng, nhưng cũng chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh điều này.
Nước dừa có chứa hàm lượng chất béo rất cao (2%) nên uống nhiều sẽ gây đầy bụng, khó tiêu. Trong 3 tháng đầu thai kỳ, bà mẹ mang thai thường xuyên bị nôn ói, ốm nghén, uống loại nước này sẽ làm tình trạng bệnh thêm trầm trọng hơn. Thêm vào đó, nước dừa nhất là dừa xiêm thuộc âm, tức là có tính giải nhiệt, làm mát, làm mềm yếu gân cơ, hạ huyết áp vì vậy nó không tốt cho bà mẹ mang thai những tháng đầu. Tuy nhiên sau 3 tháng đầu bà mẹ mang thai có thể thoải mái uống nước dừa và loại nước này còn được coi là đồ uống “vàng” cho mẹ nữa. Lợi ích của nước dừa với bà mẹ mang thai: đó là một loại nước giải khát tốt, cung cấp nước và điện giải phù hợp cho cơ thể. Nước dừa cũng là một loại thuốc lợi tiểu tự nhiên và cũng giúp tăng tiết nước tiểu, giúp ngăn ngừa tình trạng viêm đường tiết niệu cũng như giảm nguy cơ sỏi thận. Nước dừa cũng giúp giảm tình trạng táo bón, cải thiện chức năng đường ruột và các vấn đề về tiêu hóa như tăng tiết axit dạ dày, viêm loét dạ dày. Tuy nhiên, phụ nữ mang thai cũng chỉ nên uống lấy nước của 1 quả mỗi ngày và không nên uống buổi tối.
Trong thời gian
mang thai, bạn cần protein và can-xi để bào thai phát triển. Bạn cũng cần thêm axit folic để bảo vệ bào thái trước những căn bệnh bẩm sinh về thần kinh. Đừng bỏ sót những siêu thực phẩm này trong chế độ ăn để có được nguồn dinh dưỡng dồi dào cho bạn và em bé nhé.
Ngũ cốc nguyên cám
Bánh mì và các thức ăn khác từ ngũ cốc nguyên cám chưa nhiều acid folic và sắt, chúng còn có nhiều chất sơ hơn bánh mì thường hay gạo. Bạn có thể ăn yến mạch vào bữa sáng, sandwich từ ngũ cốc nguyên cám cho bữa trưa và pasta từ bột mì nguyên cám cho bữa tối.
Các loại đậu
Hãy thêm đậu đen, đậu trắng, đậu xanh, đậu rằng, đậu lăng, đậu nành, đậu Hà Lan vào thực đơn của bạn. Hãy thử nấu các món súp, salad và thêm các loại đậu vào đó. Ngoài protein và chất sơ, đậu cũng cung cấp nhiều dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể như sắt, axit folic, can-xi và kẽm.
Cá hồi hoặc các thực phẩm giàu omega 3
Omega-3 rất tốt cho não và mắt của bào thai trong bụng bạn. Cá hồi chính là nguồn cung cấp dồi dào loại axit béo này. Cá hồi cũng ít chứa thủy ngân hơn những cá khác. Các loại hạt như hạnh nhân, óc chó... cũng là nguồn cung cấp omega 3 rất phong phú.
Trứng
Trứng có thể chế biến thành nhiều món và là nguồn protein phong phú, những protein đó sẽ sản sinh ra những axit amino mà bạn và em bé cần. Trứng chứa hơn mười loại vitamin và khoáng chất, bao gồm cả colin – vốn tốt cho sự phát triển não của bào thai. Tuy nhiên, bạn không nên ăn trứng chưa được nấu chín kỹ hoặc trứng sống.
Các loại quả mọng
Dâu tây, mâm xôi, việt quất là những món ăn vặt ngon lành, món trang trí tuyệt vời cho bánh kem và rắc lên trên ngũ cốc. Các loại quả mọng này rất giàu vitamin C, ka-li, axit folic và chất sơ.
Sữa chua ít béo
Một ly sữa chua ít béo, không đường chứa nhiều can-xi hơn sữa, protein cao và không có nhiều đường như các loại sữa chua có hương vị khác. Sữa chua trộn chung với trái cây hoặc ngũ cốc nguyên cám giòn rụm là món ăn vặt tuyệt vời dành cho các bà mẹ đang mang thai.
Theo kinh nghiệm dân gian, phụ nữ mang thai không được ăn rau ngót vì rau ngót có tác dụng làm sạch ruột, như vậy nếu ăn nhiều sẽ dẫn đến sảy thai, do đó chỉ nên ăn rau ngót sau khi sinh hoặc là khi bị sảy, nạo thai.
Chị em phụ nữ thường rất thích ăn măng mà không biết có được ăn măng tươi, măng khô khi mang thai không? Nhiều người nói rằng đó là sở thích của họ và có chị em còn nghén món ăn có măng như bún măng, canh măng…Trên thực tế, măng tươi có chứa nhiều độc tố, đặc biệt là glucozit sinh ra acid xyanhydric. Khi gặp men tiêu hóa trong dạ dày, gặp chất chua, glucozit bị thủy phân và giải phóng acid xyanhydric (HCN). Chính acid này gây ngộc độc, nôn mửa, giống như khi bị ngộ độc sắn. Chính vì vậy, nhiều người khuyên bà mẹ mang thai không nên ăn măng. Ngoài những thứ kể trên các bạn nên đến các bác sĩ dinh dưỡng để được tư vấn và bổ xung những thực phẩm nào nên ăn và không nên ăn trong thời kỳ mang thai nữa nhé, chúc các bạn mẹ tròn con vuông.
Ăn gì cho não thai nhi phát triển tốt
Các dấu hiệu đánh dấu quá trình não phát triển xảy ra khá sớm, khoảng 16 ngày sau khi thụ thai, với sự hình thành của lá thần kinh (cấu trúc này sau đó bắt đầu cuộn lên và gấp lại, tạo thành ống thần kinh).
Đến ngày thứ 27, các ống thần kinh đóng lại, bắt đầu chuyển đổi thành cột sống và não. Bộ não phát triển sau đó tách thành các vùng riêng biệt, để sau này tạo thành não trước, não giữa và não sau. Giữa tuần 24 và 44 của thai kỳ, các khu vực này trải qua thay đổi đáng kể về cấu trúc và chức năng, tiến triển từ một cấu trúc đơn giản để trở thành một trong những hình thái tương tự như não người lớn.
Ống thần kinh đóng là một trong những bước quan trọng nhất của sự phát triển não ở thời kỳ đầu. Người mẹ cần phải nhận thức được yêu cầu dinh dưỡng giai đoạn này để tránh các biến chứng.
Thực phẩm khuyến khích phát triển não khỏe mạnh
Folate có nhiều trong các loại rau lá xanh như rau bina và măng tây, cũng như trong các loại đậu như đậu Hà Lan... Folate cũng dồi dào trong gan bò. Trong đó, axit folic (hình thức tổng hợp của folate) được bổ sung trong một số thực phẩm như bột mì, sữa và ngũ cốc...
Choline được tìm thấy trong nhiều loại thức ăn như cá, trứng và thịt. Nó cũng đặc biệt có nhiều trong gan bò.
Phụ nữ thiếu iốt được khuyến khích bổ sung iốt trong chế độ ăn uống. Cá có chứa hàm lượng cao iốt nhưng phụ nữ mang thai được khuyến khích không dùng cá có chứa thủy ngân. Vì vậy, bổ sung iốt qua thực phẩm khác như muối iốt là lựa chọn an toàn nhất.
